Monitoring van de productie van bedrijfsafval en sorteergedrag van de Belgische ondernemingen 2017

-
Woord vooraf

Data als hefboom voor de circulaire economie

Voor het eerst beschikken we over recente en betrouwbare cijfers over de productie van bedrijfsafval in de drie Belgische gewesten. Het belang daarvan, zowel voor de overheid, voor de federaties als voor de individuele bedrijven, kan moeilijk overschat worden. We staan immers voor de opgave om samen de circulaire economie gestalte te geven. Kwaliteitsvolle data zijn daarbij onmisbaar. In de eerste plaats om een stand van zaken op te maken en de evolutie van de selectieve inzamelingen en de productie van bedrijfsafval op te volgen, maar dat is lang niet het enige voordeel.

Met de resultaten van de monitoring van het bedrijfsafval krijgen onze leden een goed zicht op hun prestaties: op welke domeinen zijn ze de beste leerling van de klas, en waar kunnen ze nog een tandje bijsteken. De afvalcijfers helpen ondernemingen dus om zich te benchmarken, onderbouwde strategische keuzes te maken en opportuniteiten in het kader van de circulaire economie bloot te leggen. Voor sectororganisaties als Go4Circle bieden de afvalcijfers een prima uitvalsbasis om gesprekken met de overheid te voeren en de belangen van de sector te verdedigen. Naast die commerciële belangen, betekenen de afvalcijfers ook voor de overheid een grote hulp. Op basis van de data kunnen overheidsinstanties bijvoorbeeld gerichter sensibiliseringsacties opzetten. Dat alles betekent een grote stap vooruit in de maatschappelijke transitie naar de circulaire economie.

De meerwaarde van betrouwbare afvalcijfers is overduidelijk, maar toch is deze eerste rapportage nog maar een begin. Ze is te beschouwen als een nulmeting. Dat betekent meteen dat we samen met Valipac nog werk voor de boeg hebben: nog betere, nog accuratere en volledigere data zijn het doel voor de komende jaren. We hopen daarbij dat de administratieve last voor onze leden naar de toekomst toe wordt afgebouwd. Dat Valipac de hand uitsteekt naar de andere beheerorganismen om hun aangiftetools te centraliseren in één platform dat alle data over het ingezameld afval verzamelt, is een goede zaak. Bij dat alles blijft de vertrouwelijkheid van de bedrijfsgegevens een van de belangrijkste uitgangspunten.

We staan voor de opgave om samen de circulaire economie gestalte te geven. Kwaliteitsvolle data zijn daarbij onmisbaar.

De tijd en energie die we als beroepsfederatie, samen met Valipac, in deze monitoring hebben gestoken, werpt vruchten af. Er is een duidelijke return on investment, zowel voor onze federatie als voor onze leden. Nu Valipac een ruimer takenpakket krijgt en een spil wordt in de circulaire economie, wordt de organisatie nog relevanter voor de industrie, zowel voor de producenten van afval als voor de afvalophalers. We kijken ernaar uit om samen met Valipac en onze leden verder werk te maken van de economie van de toekomst.

RESULTATEN 2017

Hoeveelheid ingezameld bedrijfsafval per gewest (in kton)

  Brussel Vlaanderen Wallonië België
Bedrijfsrestafval 132 881 388 1.401
Papier/karton 70 614 188 872
Hout 16 417 78 511
Metaal 20 784 146 950
Glas 8 44 10 62
Kunststoffen 2 78 23 103
  248 2.818 833 3.899

Opdeling ingezameld bedrijfsafval per gewest

  • Brussels gewest

  • Vlaanderen

  • Wallonië

  • edrijfsrestafva
  • Papier/karton
  • Hout
  • Metaal
  • Glas
  • Kunststoffen

Wat leren we uit deze cijfers?

De rapportage leverde een totaalcijfer van 3.898 kton ingezameld bedrijfsafval op voor heel België. Op basis van de 14 stromen die geregistreerd zijn, kunnen we stellen dat 2/3de van het bedrijfsafval selectief ingezameld wordt. Belangrijk hierbij is dat deze dataset beschouwd moet worden als een nulmeting.

Detail van ingezameld hout, metaal, glas en kunststof (in %)

  • Hout

    • Onbehandeld hout (A-hout)
    • Behandeld hout (B-hout)
    • Gevaarlijk hout (C-hout)
  • Metaal

    • Ferrometaal
    • Non-ferrometaal
    • Gemengd metaal
  • Glas

    • Vlak glas
    • Hol glas
    • Gevaarlijk glas
  • Kunststof

    • Plastic folies
    • PSE
    • Plastique rigide

Aantal ophaaladressen*

* Om de unieke ophaaladressen te bepalen, combineren we het ondernemingsnummer met de postcode.

  Brussel Vlaanderen Wallonië België
Restafval 6.318 103.030 35.520 144.868
Papier/karton 10.798 42.605 12.192 65.595
Metaal 238 4.439 1.252 5.929
Kunststof 629 13.338 4.249 18.216
Glas 1.801 6.411 909 9.121
Hout 1.195 13.041 3.300 17.536
# unieke ophaaladressen* 14.235 117.476 39.402 171.113


* Het aantal unieke ophaaladressen stemt niet overeen met de som van de ophaaladressen. Een ophaaladres kan verschillende stromen laten inzamelen.

Aandeel afvalstromen binnen de unieke ophaaladressen (%)

Wat leren we uit deze cijfers?

In België kennen we de meeste unieke ophaaladressen voor bedrijfsrestafval. Papier/karton staat met 38% op de tweede plaats. Deze stroom wordt gevolgd door kunststoffen (11%), hout (10%), glas (5%) en metaal (3%). Deze percentages zijn met de nodige omzichtigheid te interpreteren. Zo zouden ze kunnen wijzen in de richting van een verbeterpotentieel bij bedrijven die wel bedrijfsrestafval inzamelen, maar geen ander afval. Daartegenover staat dat niet alle ondernemingen over alle verschillende afvalstromen beschikken en dat niet alle inzameling door bedrijven via deze monitoring geregistreerd is.

Aantal ingezamelde stromen per activiteitensector

  Totaal 1 Stroom 2 Stroom 3 Stroom >3 Stroom
Administratie 13.754 66% 23% 9% 2%
Amusementssector 3.844 71% 21% 7% 2%
Autohandel en bezinestations 9.916 58% 32% 7% 4%
Bouwsector (afwerking) 10.951 72% 19% 6% 2%
Bouwsector (algemeen) 13.041 65% 24% 7% 3%
Bouwsector (installatie) 9.008 66% 26% 5% 2%
Groothandel (non food) 10.477 46% 32% 15% 7%
Horeca 22.734 71% 22% 7% 0%
Industrie metaalverwerking 5.784 52% 28% 11% 9%
Kleinhandel (food) 9.702 63% 20% 11% 7%
Kleinhandel (non food) 15.278 66% 21% 10% 3%
Landbouw 5.233 80% 15% 4% 1%
Lijst van de sectoren die 75% van alle sectoren in aantal ophaalpunten vertegenwoordigen.

Wat leren we uit deze cijfers?

De horeca telt de meeste unieke adressen waar afval wordt opgehaald (22.734), In het aantal materiaalstromen dat wordt ingezameld, zitten grote verschillen. Zo telt de horeca 71% van de unieke ophaaladressen waar slechts één materiaalstroom wordt opgehaald en minder dan 1% ophaaladressen waar meer dan drie stromen worden opgehaald. Terwijl in de metaalverwerking slechts 52% van de unieke ophaaladressen één stroom inzamelt, tegenover 9% die meer dan drie stromen inzamelt.

Toch zijn hier niet direct conclusies over het sorteergedrag van een bepaalde sector aan te koppelen. Zo is het mogelijk dat de horeca slechts met een beperkt aantal afvalstromen te maken krijgt, terwijl andere bedrijven een veel diverser palet aan materiaalstromen genereren. Daarbovenop wordt hier geen rekening gehouden met de stromen die door niet aangesloten Valipac-ophalers worden ingezameld.

BELANG VAN DE MONITORING

De rapportering van de Belgische bedrijfsafvalstromen is een primeur: voor het eerst is de afvalinzameling in de drie gewesten op een uniforme manier in kaart gebracht. Toch moeten de data met omzichtigheid geïnterpreteerd worden. De rapportage moet vooral beschouwd worden als een nulmeting.

Om de materiaalstromen in Belgische bedrijven te monitoren hebben we ons gebaseerd op de afvalstoffenregisters van alle ophalers aangesloten bij Valipac. Valipac-medewerkers hebben de data vervolgens ter plaatse geverifieerd. Het resultaat is een dataset die actuele informatie biedt over de afvalinzameling per producent van afval en ongeacht de bestemming (uniek ophaaladres, dat verkregen wordt door het ondernemingsnummer te koppelen aan de postcode). Bovendien heeft Valipac sterk geïnvesteerd om de data te analyseren en grafisch voor te stellen. Door deze aanpak en meetmethode ook de komende jaren toe te passen, kunnen we de vinger aan de pols houden en trends in de afvalinzameling spotten.

Belangrijk is om deze eerste monitoring in haar context te plaatsen. Ze is louter een afspiegeling van de afvalstromen die door Valipac aangesloten ophalers bij bedrijven opgehaald worden en waarvoor een registratie gebeurt. Afvalophalingen door intercommunales, afval dat wordt ingezameld in de containerparken en afval dat wordt opgehaald door ophalers die niet bij Valipac zijn aangesloten, zitten er niet in vervat. Ondanks deze beperkingen zijn we ervan overtuigd dat onze methodiek de meest accurate resultaten oplevert.

De gerapporteerde cijfers hebben dus vooral een relatieve meerwaarde, als nulmeting. Door de toekomstige data met deze nulmeting te vergelijken kunnen we het verbeterpotentieel in Belgische ondernemingen in kaart brengen. Het gaat bovendien om opgehaalde afvalstromen, geen gerecycleerde afvalhoeveelheden. Zo is de nasortering door de ophalers niet in rekening gebracht.

We kunnen uit de cijfers alvast concluderen dat verschillende factoren, zoals activiteit, grootte en regio, het sorteergedrag van een bedrijf in sterke mate beinvloeden. Om meer inzicht te krijgen in de data en het relatieve belang van diverse invloedsfactoren startte Valipac met een gedetailleerde studie.

Aantal ophaaladressen

Gebaseerd op selectief ingezamelde stromen per postcode, behalve bedrijfsrestafval.

Mening van onze stakeholders

Jan Vermoesen directeur van Coberec, de confederatie van de Belgische recyclagebedrijven en bestuurder bij Valipac

“Valipac koos voor een efficiënte methode om de materialenstromen bij ondernemingen te monitoren. Het baseerde zich op de data van de ophalers, niet op een extrapolatie van de gegevens van de producenten van afval. Het resultaat is een betrouwbare en kwaliteitsvolle dataset die een veel grotere meerwaarde biedt dan de bestaande rapporteringen in de drie gewesten. Het is nu aan de overheid om werk te maken van administratieve vereenvoudiging en een aantal dubbele registratiesystemen af te schaffen of te verbeteren.”

Chris Vanderroost directeur real-estate and expansion bij Brico en Plan-it en bestuurder bij Valipac

“Dankzij Valipac beschikken we over een praktische tool om data over de inzameling van specifieke materiaalstromen bij bedrijven te analyseren. Bedrijven kunnen hier zonder meer hun voordeel mee doen. Als bestuurder bij meerdere beheerorganismen zie ik de toepassingen zelfs nog ruimer. Zo wil ik intern aankaarten of dit instrument bruikbaar is om gegevens in te zamelen over stromen die vandaag nog niet opgenomen worden in de statistieken van de beheerorganismen.”

Nawood

Wij stellen onze kennis graag ter beschikking van al onze partners.

Met deze eerste monitoring van materiaalstromen in de Belgische ondernemingen geeft Valipac uitvoering aan een nieuw mandaat, dat is opgenomen in zijn meest recente erkenning. De rapportage betekent een belangrijke stap in de transitie naar een circulaire economie. Want om kringlopen in het bedrijf te kunnen sluiten en processen te hertekenen, moeten bedrijven eerst een zicht krijgen op hun materiaalstromen en afvalproducties. Op basis daarvan kunnen ze inschatten waar de circulaire opportuniteiten zitten en welke maatregelen ze moeten nemen.

Valipac gaat nu verder aan de slag met de afvaldata. Zo gaan onze medewerkers in de komende tijd langs bij de afvalophalers om toelichtingen te geven over de verzamelde cijfers. Op die manier krijgen de afvalophalers een goed zicht op het sorteergedrag van hun klanten. Ook de beroepsfederaties en sectororganisaties kunnen een beroep doen op Valipac om een overzicht te krijgen van het globale sorteergedrag van hun leden. Wij stellen onze kennis graag ter beschikking van al onze partners, uiteraard steeds met het volste respect voor de vertrouwelijkheid van de data en voor de vrije concurrentie tussen onze partners.

De geïnventariseerde data zijn een eerste, waardevolle stap, maar nodigen ook uit tot een verdere analyse. Zo is het mogelijk dat bepaalde sectoren goede prestaties leveren voor één materialenstroom, maar is er voor andere stromen nog een grote winst te boeken. Om een duidelijkere kijk te krijgen op de trends en opportuniteiten, is Valipac alvast gestart met een multifactorenanalyse.

Deze monitoring kon maar tot stand komen dankzij de enthousiaste medewerking van de afvalophalers, die de meerwaarde ervan ten volle inzien. Valipac wil graag alle betrokkenen bedanken voor hun inbreng.

Disclaimer: De data van deze monitoring zijn gebaseerd op een registratie door Valipac van de hoeveelheden bedrijfsmatig afval die door de bij Valipac aangesloten operatoren worden ingezameld. Deze activiteit is door Valipac uitgevoerd in het kader van zijn erkenning (art. 18). Valipac heeft grote zorg besteed aan de correctheid en de verwerking van deze data, maar ze geven zeker geen volledig beeld van de totale hoeveelheid bedrijfsmatig afval dat (selectief) wordt ingezameld. Door de gebruikte methodiek die totaal verschillend is van de registratiemethodiek van de recyclage van bedrijfsmatig verpakkingsafval, kan bovendien geen enkel verband gelegd worden tussen de twee rapporteringen. Valipac kan niet verantwoordelijk gesteld worden voor de conclusies die door derden gemaakt worden op basis van deze gegevens.